Suwałki
Suwałki – przestrzeń pamięci o Wierusz-Kowalskich
Szczególne miejsce w zachowaniu spuścizny rodu Wierusz-Kowalskich zajmuje Muzeum Okręgowe w Suwałkach. Dzięki wieloletnim staraniom jego pracowników zgromadzono tam największą kolekcję obrazów, szkiców, fotografii, dokumentów i pamiątek związanych z rodziną Wierusz-Kowalskich, a w szczególności z Alfredem Wierusz-Kowalskim. To właśnie on urodził się w Suwałkach, spędził tam część młodości, a przede wszystkim czerpał inspiracje do swojej twórczości z krajobrazów Suwalszczyzny i okolic, które silnie ukształtowały jego wrażliwość artystyczną. Do zbiorów trafiło również wyposażenie jego monachijskiej pracowni, obejmujące między innymi sztalugi, meble, paletę malarską oraz przedmioty wykorzystywane podczas pracy.
Kolekcja muzealna powiększana jest nie tylko dzięki działaniom instytucjonalnym, lecz również poprzez systematyczne dary osób prywatnych, rodzin spadkobierców oraz instytucji kultury i firm, które przekazują muzeum obrazy, dokumenty i pamiątki związane z twórczością artysty. Przykładem takiego daru jest obraz „Wieczorna sanna”, jeden z cenniejszych eksponatów w zbiorach muzeum, który jednocześnie należy do najbardziej charakterystycznych dzieł zimowego malarstwa Wierusz-Kowalskiego, ukazujących dynamiczną scenę podróży saniami w pejzażu zimowym. W przekazie muzealnym podkreślano, że jest to jeden z najcenniejszych darów w historii instytucji, zaliczany do dzieł najwyższej klasy artystycznej w dorobku malarza i powstały w okresie jego największego rozkwitu twórczego w latach 80. XIX wieku.
Kolejnym przykładem poszerzenia zbiorów artysty jest zaprezentowany w 2019 roku kolejny obraz Alfreda Wierusz-Kowalskiego, przedstawiający jedną z jego córek. Jak podkreśla kustosz Eliza Ptaszyńska, najprawdopodobniej jest to Michalina, choć według części przekazów może to być również Janina, ponieważ siostry były do siebie bardzo podobne. Obraz ukazuje postać siedzącą w parku w Mikorzynie – jednym z ulubionych miejsc artysty – i stanowi ważne uzupełnienie dokumentacji rodziny Wierusz-Kowalskich oraz późnej twórczości Alfreda.
Ważnym elementem działań upamiętniających artystę była również emisja dwudziestozłotowej monety poświęconej Alfredowi Wierusz-Kowalskiemu. W Muzeum Okręgowym w Suwałkach odbyła się uroczysta prezentacja numizmatu. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz miasta Suwałk, Muzeum oraz Narodowego Banku Polskiego.
Tworzenie tej wyjątkowej kolekcji zapoczątkował wieloletni dyrektor muzeum Zygmunt Filipowicz, który nawiązał bliskie kontakty z rodziną malarza i przez wiele lat konsekwentnie zabiegał o pozyskiwanie dzieł oraz rodzinnych pamiątek. Dzięki jego działalności rodzinne miasto artysty stało się najważniejszym ośrodkiem dokumentującym życie i twórczość artysty. Prace zapoczątkowane przez Zygmunta Filipowicza kontynuowała Eliza Ptaszyńska – historyczka sztuki, wieloletnia kustosz Muzeum Okręgowego w Suwałkach i autorka licznych publikacji poświęconych Alfredowi, Czesławowi, Karolowi i Joannie Wierusz-Kowalskim. Nadzór nad działalnością Muzeum Okręgowego w Suwałkach pełni Jerzy Brzozowski, jego dyrektor.
Obok pogłębiania wiedzy i rozbudowy kolekcji, Muzeum Okręgowe w Suwałkach prowadzi również działania konserwatorskie oraz badawcze związane z twórczością Alfreda. W ramach rozpoczętego projektu badawczego dotyczącego technologii jego obrazów zespół specjalistów z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu analizuje materiały i techniki malarskie artysty, w tym płótna, pigmenty, spoiwa i werniksy. Badania stanowią podstawę do stworzenia bazy wiedzy o warsztacie malarskim Wierusz-Kowalskiego.
Ważnym elementem współczesnych działań popularyzujących dziedzictwo artysty jest również Fundacja Alfreda Wierusz-Kowalskiego w Suwałkach, powołana w 2023 roku. Fundacja, współtworzona przez rodzinę artysty, zajmuje się kultywowaniem pamięci o Alfredzie Wierusz-Kowalskim oraz całej jego rodzinie, organizacją wystaw i promocją jego twórczości.
