Alfred i Jadwiga z Szymanowskich

ALFRED WIERUSZ-KOWALSKI

Link do podstrony BIOGRAFIA: https://fawk.pl/patron/biografia

Link do podstrony TWÓRCZOŚĆ: https://fawk.pl/patron/tworczosc

JADWIGA BOGUSŁAWA Z SZYMANOWSKICH WIERUSZ-KOWALSKA

Żona Alfreda Wierusz-Kowalskiego, matka artystycznego pokolenia rodu

Jadwiga Bogusława z Szymanowskich Wierusz-Kowalska była żoną Alfreda Wierusz-Kowalskiego, jednego z najwybitniejszych polskich malarzy szkoły monachijskiej. Jej życie związane było z Monachium, gdzie artysta rozwijał międzynarodową karierę, oraz z rodzinnym majątkiem Mikorzyn w Wielkopolsce. Wychowywała dzieci w środowisku, w którym polskie tradycje rodzinne spotykały się z europejskim światem sztuki.¹

Choć zachowane opracowania koncentrują się przede wszystkim na działalności jej męża, Jadwiga zajmowała ważne miejsce w życiu rodziny Wierusz-Kowalskich. Jej biografia pozwala spojrzeć na prywatną stronę działalności sławnego malarza oraz na dom, w którym dorastało kolejne pokolenie rodziny.¹

MAŁŻEŃSTWO Z ALFREDEM WIERUSZ-KOWALSKIM

26 lutego 1878 roku Jadwiga Bogusława Szymanowska poślubiła Alfreda Jana Maksymiliana Wierusz-Kowalskiego. Ślub odbył się w Warszawie, w parafii św. Antoniego. Zachował się akt małżeństwa, którego reprodukcja stanowi cenne świadectwo genealogiczne i dokumentuje początek wspólnej historii małżonków.²

Alfred miał wówczas 28 lat i należał już do rozwijającego się środowiska polskich malarzy w Monachium. Po studiach w Warszawie i Dreźnie osiadł w stolicy Bawarii, gdzie doskonalił warsztat artystyczny, między innymi pod kierunkiem Józefa Brandta. W następnych latach zdobywał coraz większe uznanie, a jego obrazy trafiały do kolekcjonerów w Europie i Stanach Zjednoczonych.³

Małżeństwo Jadwigi i Alfreda rozpoczęło się zatem w okresie intensywnego rozwoju kariery artysty. Monachium stało się głównym miejscem ich życia rodzinnego, podczas gdy kontakty z Polską pozostawały ważnym elementem codzienności.

RODZINNY DOM W MONACHIUM

W Monachium przyszły na świat dzieci Jadwigi i Alfreda, wśród nich Czesław Teofil Wierusz-Kowalski, urodzony 12 maja 1882 roku, oraz najmłodszy syn Jerzy, urodzony 10 kwietnia 1892 roku. W rodzinie wychowywały się również córki Janina i Michalina oraz syn Józef.¹

Zachowana fotografia wykonana około 1883–1884 roku w monachijskim atelier Otto Reitmayera przedstawia troje starszych dzieci malarza: Janinę, Michalinę i Czesława. Jest jednym z najcenniejszych świadectw dokumentujących pierwsze lata życia rodziny.⁴

Dzieci dorastały w otoczeniu sztuki. Pracownia Alfreda była miejscem jego codziennej pracy, a zarazem przestrzenią spotkań artystów, kolekcjonerów i przedstawicieli polskiego środowiska monachijskiego. W tym szczególnym otoczeniu kształtowały się zainteresowania młodego Czesława, który podobnie jak ojciec wybrał później malarstwo.¹

Pomimo wieloletniego pobytu za granicą rodzice dbali o zachowanie języka polskiego, kontaktów rodzinnych oraz więzi dzieci z ojczyzną. Wychowanie w dwóch środowiskach kulturowych – polskim i niemieckim – stało się charakterystycznym doświadczeniem tego pokolenia Wierusz-Kowalskich.¹

MIKORZYN – POLSKI DOM RODZINY

Ważnym wydarzeniem w życiu małżonków był zakup przez Alfreda Wierusz-Kowalskiego majątku Mikorzyn w powiecie konińskim. 13 lipca 1896 roku artysta nabył posiadłość od Wacława Sikorskiego za 43 000 srebrnych rubli. Majątek obejmował pałac, park, zabudowania gospodarcze, pola uprawne, lasy oraz tereny położone nad jeziorem.⁵

Mikorzyn stał się polską siedzibą rodziny. Podczas gdy Alfred nadal pracował przede wszystkim w Monachium, Jadwiga z dziećmi przebywała w majątku, który z czasem stał się rzeczywistym centrum rodzinnego życia Wierusz-Kowalskich.⁵

Pałac otaczał rozległy park krajobrazowy, a w sąsiedztwie znajdowały się ogrody, sad, pola uprawne i zabudowania gospodarcze. Zarządzaniem majątkiem zajmował się również Konrad Wierusz-Kowalski, najmłodszy brat Alfreda, który rozwijał między innymi hodowlę koni.⁶

Mikorzyn umożliwiał dzieciom bezpośredni kontakt z polskim krajobrazem, językiem i obyczajami. Szczególnie ważne okazało się to dla Czesława, który w późniejszej twórczości malarskiej wielokrotnie powracał do motywów natury, pejzażu i koni.¹

Dzięki obecności Jadwigi i dzieci Mikorzyn nie był wyłącznie miejscem wakacyjnych pobytów znanego artysty. Pozostawał rodzinnym domem, łączącym pokolenia oraz podtrzymującym więzi z Polską pomimo wieloletniej działalności Alfreda za granicą.

PORTRET JADWIGI

Do najcenniejszych pamiątek związanych z Jadwigą należy jej portret namalowany przez Alfreda Wierusz-Kowalskiego, zachowany w zbiorach Muzeum Okręgowego w Suwałkach.⁷

Dzieło ma szczególne znaczenie, ponieważ przedstawia osobę należącą do najbliższego otoczenia artysty. Alfred, znany przede wszystkim z dynamicznych scen rodzajowych, zaprzęgów konnych, zimowych pejzaży i napadów wilków, zajmował się również portretem.

Wizerunek Jadwigi stanowi świadectwo bardziej osobistej strony jego twórczości. Jest zarazem ważnym dokumentem ikonograficznym historii Wierusz-Kowalskich, pozwalającym zachować pamięć o kobiecie, której życie przez wiele lat związane było z jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów drugiej połowy XIX wieku.

RODZINA PO ŚMIERCI ALFREDA

16 lutego 1915 roku Alfred Wierusz-Kowalski zmarł w Monachium. Jego śmierć zakończyła trwające blisko cztery dekady małżeństwo z Jadwigą i zamknęła ważny okres w dziejach rodziny.³

Po śmierci artysty Mikorzyn odziedziczył jego najmłodszy syn Jerzy. W kolejnych latach sytuacja majątkowa rodziny ulegała zmianom. Według wspomnień Barbary Nasierowskiej trudności gospodarcze doprowadziły do podjęcia decyzji o przekazaniu posiadłości Janinie Wierusz-Kowalskiej i jej mężowi Tadeuszowi Swinarskiemu.⁶

Tradycje artystyczne rodziny kontynuował Czesław Wierusz-Kowalski, który rozwijał własną drogę malarską, studiował w Monachium i Paryżu, a później aktywnie uczestniczył w polskim życiu artystycznym. W następnym pokoleniu twórczość artystyczną podjęła również Joanna Wierusz-Kowalska-Turowska, wnuczka Alfreda i Jadwigi.¹

MIEJSCE W HISTORII RODZINY

Jadwiga Bogusława z Szymanowskich Wierusz-Kowalska pozostaje jedną z ważnych postaci w dziejach rodziny Alfreda Wierusz-Kowalskiego. Jej życie toczyło się pomiędzy Monachium a Wielkopolską, w otoczeniu artystycznej kariery męża i codziennych obowiązków związanych z wychowaniem dzieci oraz funkcjonowaniem rodzinnego domu.

Zachowane dokumenty, fotografie oraz portret Jadwigi pozwalają odtworzyć fragment historii rodziny, której losy zostały rozdzielone pomiędzy Polskę i Niemcy, lecz której kolejne pokolenia zachowały silne związki z polską kulturą.

Jej postać przypomina również o znaczeniu kobiet w historii rodzin artystycznych XIX wieku. Choć w opracowaniach biograficznych pozostawały często w cieniu bardziej znanych mężów i synów, współtworzyły środowisko rodzinne, w którym rozwijały się kolejne pokolenia.

PRZYPISY

1. Eliza Ptaszyńska, Trzy pokolenia Wieruszów-Kowalskich. Style, epoki, kraje, Muzealnictwo, nr 48, Warszawa 2007, s. 95–109.
2. Akt małżeństwa Alfreda Jana Maksymiliana Wierusz-Kowalskiego i Jadwigi Bogusławy Szymanowskiej, Warszawa, parafia św. Antoniego, 26 lutego 1878 roku; reprodukcja zamieszczona w rozdziale poświęconym Alfredowi Wierusz-Kowalskiemu.
3. Eliza Ptaszyńska, Alfred Wierusz-Kowalski, wyd. 2, Olszanica: Wydawnictwo Bosz, 2021.
4. Muzeum Okręgowe w Suwałkach, fotografia Janiny, Michaliny i Czesława Wierusz-Kowalskich, atelier Otto Reitmayera, Monachium, około 1883–1884.
5. Jacek Wojciechowski, opracowanie dziejów pałacu w Mikorzynie i jego właścicieli, wykorzystane w rozdziale poświęconym Mikorzynowi.
5. Barbara Nasierowska z domu Swinarska, wspomnienia dotyczące rodziny Alfreda Wierusz-Kowalskiego i majątku Mikorzyn, przywołane w opracowaniu historii rodzinnej siedziby.
6. Muzeum Okręgowe w Suwałkach, portret Jadwigi z Szymanowskich Wierusz-Kowalskiej, dzieło Alfreda Wierusz-Kowalskiego, zbiory muzealne.